De grootste vijand van creativiteit is de drang naar perfectie. Vooral als gevorderde tekenaar of tekenares zit je vaak gevangen in je eigen kunnen. Je weet hoe het ‘moet’, en daardoor blokkeer je de weg naar wat het ‘zou kunnen zijn’. Creativiteit is geen rechte lijn van A naar B; het is een omweg vol doodlopende straatjes.
Echt meesterschap ontstaat wanneer je de controle los laat en ‘fouten’ omarmt. In deze blogpost ontdekken we waarom de omweg vaak de kortste route is naar je meest authentieke werk.
Wat echt handig is om voor ogen te houden is dat creatief zijn meestal uit een hoek komt waarvan je het niet verwacht. Dan doe je soms dingen waarvan je jezelf afvraagt: ‘Wat voor nut heeft het?’ Zoals lezen over creativiteit en experimenteren.
Niet alles wat je doet heeft gelijk nut. Maar het is wel een optelsom. De weg naar. En al kun je het op het monent dat je er mee bezig bent het nog niet overzien, het antwoord op ‘de wat voor nut’ vraag komt vaak onverwacht.
Omarm de ‘Ugly Phase’ van creativiteit
Elke meesterwerk doorloopt een fase waarin het er niet uitziet. De meeste tekenaars haken hier af of raken gefrustreerd.
- De Mindset-shift: De ‘Ugly Phase’ is noodzakelijk. Het is het moment waarop je de vormen boetseert en zoekt naar de compositie. Zie het als de fundering van een huis: die is ook niet mooi, maar zonder fundering stort de boel in.
- Aantallen: Je beste werk, tekening of schilderij is er altijd eentje of een paar die omringt worden door eerder minderen en zelfs daarna ook nog door mindere werken. Hoe meer hoe beter de kans op een meesterwerk. Creativiteit zit hem vooral in ‘doen.’
De Paradox van Controle
Hoe meer we proberen een portret te ‘dwingen’ om te lijken, hoe stijver het wordt.
- De Creatieve Hack: Probeer eens een kwartier te tekenen met je niet-dominante hand, of gebruik een onorthodox medium zoals wateroplosbaar grafiet. Doordat je de volledige controle verliest, word je gedwongen om weer echt te kijken en instinctief te reageren op het papier.
- Hoe ontdek je creatieve talenten? Ze bloeien op als je de regels even vergeet en gewoon lekker kliedert en experimenteert. Elke mislukte poging is geen fout maar een aanwijzing. Een routekaart naar de verstopplaats van je eigen creatieve kabouter of wat dan ook. Bij wat je ook maakt, jij weet van tevoren eigenlijk nooit waar het exact op uitdraait. En dat is de verrassing van kunst. Zelfs als je realistische portretten tekent.
- Creativiteit komt van gevoel: Wanneer je ergens aan begint zou is de leidende vraag niet ‘hoe maak ik het,’ moeten zijn maar: ‘Wat voel ik als ik hieraan begin?’ Een heel sterke is deze:’Wat is mijn grootste persoonlijke probleem?’ Als je dat antwoord hebt komt vraag 2: ‘Wat is de metafoor voor dit?’
Creativiteit is het gevoel onder iets wat je doet en dat vertaald in iets nieuws. Een manier van kijken een andere manier van interpreteren. Dat si wat het jou maakt. Jouw ervaring, jouw beleving, de manier waarop jij iets ziet.
Het gaat niet om iets unieks, iets origineels. Dat wat telt is jouw manier van interpreteren. De manier waarop jij iets maakt. En dat is dan jouw unieke manier van ‘vertalen.’
De Omweg is het Doel
In de 10km expeditie gaat het niet om de finishfoto. Het gaat om wat je leert terwijl je die kilometers maakt. Creativiteit zit in het experimenteren met die koffiemolen of het werken op een ruwe ondergrond zoals doek. Het zijn de omwegen die je unieke stijl vormen.
Vandaar dat fout niet gelijk fout is. Één van de belangrijkste regels die ik leerde met tekenen is dat waar je aan begint beter kan afmaken. Omdat je anders nooit weet hoe goed die tekening nog had kunnen worden. Wat je ook ziet in deze korte video: ‘Een goed begin is fout.’
Beperkingen
Als laatste nog een overweging: we denken maar al te snel in beperkingen. En dan krijg je zinnen als: ‘Wanneer dat gebeurd dan kan ik, ‘of : ‘Ja, als ik dit had dan zou ik wel…’ Voor je ergens aan begint zou er dan eerst iets anders moeten gebeuren. Ik geef je deze overweging: Wat denk hoe het zou zijn als je deze ‘wat als’ problemen gaat zien als de manier om je creativiteit vorm te geven?
Ik wens je alles succes met tekenen, schilderen of welk kunstwerk je gaat maken en tot in de volegnde blog of video.
“Portretten tekenen? Ik keek er jarenlang tegenop..”
Tot ik ontdekte dat een goed portret niet begint bij je hand, maar bij hoe je kijkt. Mijn fascinatie voor beeld en compositie begon op de Fotovakschool maar pas in 2013 viel alles op z’n plek toen ik gezichten wilde vangen op papier.
Mijn doel met Portretpassie: een verslag van alles wat ik ontdekte en leerde. Zodat er naslagwerk met enkel praktijk ervaring ontstond. Geen theoretisch gezever. En nu kan jij ook zien dat portrettekenen geen frustrerende strijd hoeft te zijn, maar eerder een prachtige ontdekkingstocht naar karakter en emotie.
Paul Bakker, portrettekenaar en auteur