Waarom je nooit een echt goed portret maakt

Waarom je (waarschijnlijk) nooit een echt goed portret gaat tekenen

En wat dat te maken heeft met jouw schooltijd

Dit is geen nieuw verhaal. Het is al meer dan 50 jaar bekend en door talloze experts uitgelegd. Maar net zoals we maatschappelijk soms vastlopen door jarenlang vergaderen over misvattingen, lopen we in de kunst vast omdat we de verkeerde vragen stellen.

We zoeken oplossingen op internet en proberen de ‘normaal geaccepteerde’ weg: een methode volgen, verhoudingen uit je hoofd leren of zelfs anatomie studeren. Maar het helpt niet. Misschien heb je dat zelf ook al ontdekt.

Hoe kan dit?

Dit gaat niet over je mogelijkheden, je talent of een gebrek aan creativiteit. Dit gaat over de manier waarop je onderwijs kreeg, van de basisschool, middelbare school, tot aan bijvoorbeeld de universiteit.

Op school leer je denken werd er dan verkodigd. Maar feitelijk leerde je om ‘wijsheid’ en ‘kennis’ te herhalen. Kinderen vragen van nature graag ‘waarom’. Ze willen weten hoe iets werkt. Maar tegen de tijd dat ze in de collegebanken zitten, is die nieuwsgierigheid vervangen door een drang naar goede cijfers. Waardering krijgen door te herhalen wat leraren en leraressen vertellen. Mijn oma zei altijd: ‘Kennis is macht.’ Maar op het tekenpapier is die kennis je grootste blokkade. Kennis blokeert zien.

Toepassing is macht

Mijn oma had gelijk voor de 20e eeuw, maar in de 21e eeuw is toepassing macht. Maar kennis is inmiddels overal. (Google) En over veel moet gesproken worden, vergaderd of in regeltjes gegoten worden. Daarom wordt vaardigheid, iemand die echt uitvoert, schaars.

De ‘School-vloek’: School leerde ons dat fouten slecht zijn. Onvoldoende = geen waardering. Bij portrettekenen (en in kunst) is een fout echter je navigatiesysteem. Je moet durven verdwalen om de weg te vinden.

De kennistest: Kun jij een dekseltje tekenen?

Het verschil tussen kennis en kunst maken kan ik je vertellen. Maar dat is niet zo effectief als dat je het verschil ervaart.

Je kent perspectief. Je kunt de theorie dromen. Maar wat als je het ook gaat gebruiken? Ik daag je uit: teken een kubus. Eentje van onderen, eentje vanaf de voorzijde en één van boven. En zet er dan nog eentje op één zijde op je tekenpapier, zodat je een 3D-ruitvorm krijgt. Teken hem dan zo alsof je er omheen zou kunnen lopen.

Doe nu hetzelfde met een rond potje waar een dekseltje op ligt. Teken het van boven, van onderen en recht van voren.

Het verschil tussen kennis en uitvoering

Nu ervaar je het verschil tussen kennis en uitvoering. Theorie is veilig, maar de praktijk dwingt je om direct naar oplossingen te zoeken. Je hersenen zijn gemaakt om problemen op te lossen — dat is waarom we als mensheid zover gekomen zijn. Maar het schoolsysteem heeft die natuurlijke drift vervangen door een enorme achterstand in zelfstandig kijken. Leren is veranderd in opzoeken.

Het gevolg zie je terug in het bedrijfsleven en bij de overheid. Opzoeken betekent verminderd zelfstandig problemen kunnen oplossen. Dat betekent weer geen veranwoordelijkheid willen nemen want ja, twijfels. Hup, de telefoon. Overleggen. En bij degene die je belt herhaalt zich dat dan allemaal weer.

In de volgende video laat ik je zien hoe je oog bedrogen wordt door schuine lijnen en waarom je de standaard ‘wetenschappen’ over verhoudingen soms overboord moet gooien.

De autoriteitsval

Dat brengt ons bij het tweede probleem: we geloven autoriteit sneller dan onze eigen ogen. Als een hoogleraar iets zegt, geloven we het direct. Als een zwerver hetzelfde zegt, halen we onze schouders op.

Zelfs online raken we afgestompt. We kijken naar wat ‘experts’ doen en proberen dat te kopiëren. We zien het zelfs in de keuzes van overheden; we storten liever gasvelden vol met beton voor 2 miljard dan dat we werkelijk kritisch durven te kijken naar de feiten. We zijn gestopt met zelf onderzoeken.

De praktijk

In de wereld van portretten is het niet anders. Ze stoppen je vol met schema’s en methodes van ‘experts’. En jij volgt zoals je op school leerde. Maar een portret teken je niet met een methode.

Bij PortretPassie ga je niet een methode reproduceren. Nee, je stapt juist van het schoolsysteem af. Ik geef je wel de routekaart. Maar de weg, die stippel jij uit. Want het wordt jouw weg, uniek en bij iedere persoon weer anders. Pas dan teken je geen kopie, maar een portret.

Op die routekaart staan bijvoorbeeld handige technieken die je aanzetten om 1 referentielijn te gebruiken en niet talloze zoals je vaak voorgeschoteld krijgt. (Denk aan verhoudingen leren wat zinloos is)