Het Arsenaal van de Meester: De materialen die het verschil maken.
Veel beginners denken dat ze een fortuin moeten uitgeven aan een kist met 120 potloden om een goed portret te maken. De waarheid? Ik teken mijn beste werk met een handvol basismaterialen en een paar onconventionele ‘hacks’ uit het keukenkastje. Het gaat niet om wat je koopt, maar om hoe je het pigment beheerst.
In deze gids vind je mijn selectie. Van de standaard potloden tot mijn ‘geheime wapens’ zoals de koffiemolen en de make-up kwast. Dit is de gereedschapskist van PortretPassie.
De Basis: Grafiet & Houtskool
Je hebt geen arsenaal aan hardheden nodig. Als je de Schaduw-revolutie begrijpt, heb je aan een paar potloden genoeg.
- Grafietpotloden (HB, 2B, 4B): Mijn ‘werkpaarden’. HB voor de eerste opzet, 4B voor de middentonen.
- Houtskoolpotloden (Zacht): Onmisbaar voor de diepste schaduwen en pupillen. Waarom? Omdat grafiet gaat glimmen als je te donker wilt gaan. Houtskool absorbeert het licht en geeft diepte.
Pigmentbeheersing: De kracht van het vervagen
Dit is waar de meeste tekenaars en tekenaressen de mist in gaan. Ze gebruiken hun vingers om te vegen. Doe dat nooit! Het vet op je vingers zorgt voor vlekken die je nooit meer wegkrijgt. Gebruik liever deze tools:
De Doezelaar: Het precisie-instrument
Een doezelaar (tortillon) is een strak opgerolde rol papier.
- Wanneer gebruik je het? Alleen voor de allerkleinste details, zoals de iris van een oog of een klein rimpeltje.
- De waarschuwing: Gebruik hem met mate. Als je te hard drukt, ‘polijst’ je het papier waardoor het glad wordt en geen nieuw grafiet meer opneemt.
Hoe slijp je een doezelaar?
Een vraag uit de workshops. Het antwoord is niet. Ik maak ze schoon door de punt even over een stuk papier te halen. Als ze snel slijten dan komt dat omdat je te hard drukt.
Wat is doezelen precies?
In d evideo laat ik je zien wat doezelen is. Ook al gebruik ik dan een kwast, het principe is hetzelfde. Echter de papieren doezelaar is specifiek voor details.
De Zak Watten & Make-up Kwasten
Mijn favoriete ‘low-budget’ doezel tools. Met een eenvoudige zak watten of een zachte make-up kwast creëer je de zachtste schaduwen op grote vlakken (zoals de wangen of de achtergrond). Het resultaat is vele malen natuurlijker dan met een doezelaar.
De Geheime Wapens: Poeders & Water
Wil je echt een schilderachtig effect bereiken in je tekeningen? Dan moet je experimenteren met los pigment.
- Grafietpoeder: Ik maak dit vaak zelf met een schuurplankje of — ja, echt — een koffiemolen. Het stelt je in staat om in enkele seconden een basislaag van toonwaarden neer te zetten zonder dat je harde potloodlijnen ziet.
- Wateroplosbaar grafiet: Een relatief nieuwe toevoeging aan mijn arsenaal. Je brengt het droog aan en gaat er daarna met een nat penseel overheen. Dit geeft een prachtige, rauwe textuur die perfect is voor artistieke achtergronden of donkere kledingstukken.
Grafiet of houtskoolpoeder zelf maken
Dat kan op 2 manier: je haalt een potlood over een stuk schuurpapier of je koopt staven grafiet en houtskool en die doe je in de koffiemolen. Het voordeel van zelf doen is dat je de keus heb voor elke hardheid die je maar wenst. En moeilijk is het niet.
Stoffig wel. Als je de koffiemolen neemt open dan niet gelijk de deksel als je hebt gemalen. tenzij van wolkjes grafiet houd. Ik doe het alleen in de schuur vanwege die stof benden en ik heb een masker op.
Gummen: Tekenen met wit
In de PortretPassie-methode is een gum geen tool om fouten te herstellen, maar een tool om licht te tekenen.
- De Kneedgum: Essentieel om pigment ‘op te tappen’ zonder de papierstructuur te beschadigen. Ideaal voor zachte glimlichten op de huid.
- Het Gumpotlood: elektrisch of de Tombowgum. Hiermee ’teken’ je de scherpste details, zoals die ene springhaar of het sprankeltje in de pupil.
Elektrisch gummen
Een elektrisch gum heeft als voordeel dat je met één beweging een lijntje of een stip of wat voor detail kan gummen zonder veel moeite. Omdat het gummetje heel snel rond draait.
De dikke en de dunne
Ik gebruik 2 soorten, een dikke en een dunne. De lichte toonwaarden in de tekening met de boomstam zijn gemaakt met elektrisch gum. Meestal de dikke omdat ik bomen teken in meestal 3 tot 4 lagen potlood.
Met de dunne kun je ook hele fijne lijntjes maken als je ziet in de afbeeldingen hieronder in de reflectie van de halsketting. Daar moet je wel voorzichtig mee zijn omdat er altijd wat grafiet aan gum blijft kleven. Maar als je hem steeds, voor je zo’n lichte plek maakt, even over een stuk papier haalt voorkom je dat het wit weer grijs wordt.
Met de dikke maakte ik de reflecties op het metaal van het BH bandje. Maar ook voor lichtreflecties in ogen kun je deze pakken.
Waarom zou je elektrisch gum gebruiken?
- Het heeft meer effect dan een gewoon gum, om diezelfde kracht te krijgen met gewone gum moet je harder drukken waardoor de kans groter is dat je het papier beschadigd.
- je kunt hele fijne lijntjes trekken ook in een wat dikkere grafiet laag als ik wel gebruik bij haren tekenen
- Door harder of zachter te drukken kun je kleine lichteffecten maken die minder fel zijn als wanneer je het wit van het papier zou gebruiken
Hoe gebruik je een elektrische gum?
Ik houd hem iets schuin, eigenlijk net als je een pen vast houdt, je gum dan het meest met de zijkant van het ronde gum staafje. Overigens als je hem rechtop houd en je drukt te hard dan ga je als een draaitol met haast over het papier heen.
Het Belangrijkste Materiaal: Het Papier
Je kunt de beste potloden ter wereld hebben, maar op kopieerpapier zul je nooit een meesterwerk maken.
- Mijn advies: Gebruik papier van minimaal 160 gram met een fijne korrel (niet te glad, maar ook niet te grof). Het papier moet het pigment kunnen ‘vasthouden’. Ik gebruik vaak de gladde kant van hoogwaardig tekenpapier voor de maximale controle over details.
- Ik gebruik deze 2 soorten: Strathmore 400 serie’s in schetsboek en vanaf de rol. Of 360 grams acrylpapier van Van Beek Art. Hun eigen merk. Maar je hebt dezelfde soort ook van het merk Schut.
Conclusie: Begin klein, denk groot
Je hebt geen volle winkelwagen nodig om te starten met de 10km expeditie. Begin met een goed potlood, een kneedgum en die zak watten. Naarmate je vordert, zul je merken dat je steeds vaker naar je ‘onconventionele’ tools grijpt om die extra diepte te creëren.
Benieuwd hoe ik al deze materialen combineer in één proces? In de Net Echt Expeditie laat ik je precies zien wanneer ik de doezelaar pak en wanneer ik juist mijn koffiemolen tevoorschijn haal.