Een stap-voor-stap gids voor diepte en leven in getekende ogen
“Het oog is de spiegel van de ziel.” Een prachtig cliché, maar in het atelier is het oog vooral een spiegel van je durf. De meeste tekenaars en tekenaressen falen hier omdat ze een ‘oog’ willen tekenen. Ik leer je om iets anders te tekenen: licht, diepte en vocht.
In deze gids gooi ik mijn archieven uit 2013 en 2015 op één bult. ik combineer het bewezen 9-stappenplan met mijn ‘geheime’ techniek: het mixen van potlood en houtskool. Stop met het krabben van lijntjes en begin met het boetseren van een blik.
De Basis: Vergeet de amandelvorm
Kijk naar je model. Je hersenen zeggen: “Teken een visje met een cirkel erin.” Doe het niet. Een oog is een bol die diep in een kas ligt, overspannen door twee oogleden.
- Stap 1: De Hoekige Opzet. Gebruik die rechte lijnen methode waar we het eerder over hadden. Zet de grote hoeken van de oogleden neer. Geen details, alleen de richting van de lijnen.
- Stap 2: De Iris-plaatsing. Waar kijkt de persoon heen? Zorg dat de iris de oogleden raakt of er iets onder valt. Niets ziet er zo onnatuurlijk uit als een iris die ‘zweeft’ in het wit.
Het Geheim van de Pupil: Durf zwart te gaan
Dit is waar we het houtskool erbij pakken. Een pupil is een gat, een zwart gat. Met alleen grafietpotlood wordt dit nooit donker genoeg; het gaat glimmen en verliest diepte.
- Stap 3: Het Houtskool-Anker. Gebruik een houtskoolstift voor de pupil. Maak hem zo zwart als de nacht.
- Stap 4: De Highlight (Glimlicht). Teken niet om het glimlicht heen, maar bepaal direct waar het zit. Dit witte stipje is wat het oog ‘nat’ maakt. Houd dit papierwit!
Meer licht is beter
Wat ik ook ontdekte is dat wanneer je meer licht in en rond de ogen tekent het eerder echt lijkt dan wanneer je precies de foto natekent. Natuurlijk heeft dat ook met stijl te maken. De manier waarop je tekent. Maar als mensen naar een portrettekening kijken zien ze als eerste (onbewust) de ogen.
De Iris: Geen fietsspaken tekenen
Veel beginners tekenen lijntjes vanuit de pupil naar de rand van de iris, als de spaken van een wiel. In werkelijkheid is een iris een rommelige verzameling van vlekjes, vezels en patronen.
- Stap 5: De Donkere Rand. De buitenkant van de iris is vaak iets donkerder.
- Stap 6: Structuur met 4B. Gebruik een zacht grafietpotlood om de patronen in de iris aan te brengen. Varieer in druk. Laat het houtskool van de pupil een beetje overlopen in het grafiet voor een natuurlijk verloop.
Het Oogwit is bijna nooit wit
Dit is de grootste eye-opener voor mijn cursisten. Het ‘wit’ van het oog ligt in de schaduw van de oogleden en de oogkas.
- Stap 7: De Schaduw van het Ooglid. Trek een zachte schaduwlijn over de bovenkant van de oogbol, vlak onder het bovenste ooglid. Dit geeft de illusie dat het ooglid écht over de bol heen ligt.
- Stap 8: De Traanbuis. Gebruik een zacht grijs voor de hoekjes van het oog. Hier zitten vaak subtiele glansjes.
De Finale: Wimpers zijn de laatste 1%
Begin nooit, maar dan ook nooit, met de wimpers.
- Stap 9: De Omlijsting. Pas als de hele bol en de oogleden er staan, zet je de wimpers. Teken ze niet één voor één als een rijtje soldaten. Teken ze in kleine plukjes, sommige dikker, sommige dunner. Gebruik hier weer een scherpe houtskoolpunt voor dat extra contrast.
Eerste hulp bij mislukte ogen
Waarom ziet mijn oog eruit als een cartoon? (Troubleshooting)
Je hebt alle stappen gevolgd, maar toch voelt het resultaat meer als een stripverhaal dan als een levend mens. Geen paniek, dit zijn de 3 meest voorkomende struikelblokken die ik in het atelier zie:
1. De ‘Omlijning’ Valstrik
Het probleem: Je hebt het oog getekend met harde, zwarte lijnen rondom. De Botsing: In de werkelijkheid heeft een oog bijna geen lijnen. Het heeft overgangen. De fix: Pak je kneedgum en ’tik’ de harde lijnen weg tot ze bijna onzichtbaar zijn. Bouw de vorm daarna opnieuw op met schaduw. Een ooglid is een zachte schaduw, geen dikke potloodstreep.
2. Het ‘Dode Oog’ Effect
Het probleem: Het oog kijkt je aan, maar er zit geen ‘leven’ in. Het lijkt wel van glas. De diagnose: Je bent waarschijnlijk te voorzichtig geweest met je glimlicht, of je oogwit is té wit. De fix: Controleer je contrast. Is je pupil echt ‘houtskool-zwart’? En heb je een zachte schaduw over de bovenkant van het oogwit gezet? Zonder die schaduw van het bovenste ooglid ‘zweeft’ de oogbol in de kas, en dat ziet er onnatuurlijk uit.
3. De ‘Spinnenpoten’ (Wimpers)
Het probleem: Je wimpers zien eruit als een rijtje harkjes of spinnenpoten. De diagnose: Je hebt ze getekend als losse haartjes die allemaal dezelfde kant op wijzen. De fix: Wimpers groeien in plukjes en kruisen elkaar. Kijk naar de ‘wortel’ van de wimper. Zet je potlood krachtig neer en ‘vlieg’ eruit met je beweging, zodat de punt van de wimper dunner wordt dan de aanzet. En onthoud: minder is vaak meer.
Conclusie: Kijk je nu anders?
Een fotorealistisch oog tekenen is geen mysterie van talent; het is een opeenvolging van logische beslissingen over licht en donker. Het combineren van het matte zwart van houtskool met de fijne grijstinten van grafiet geeft je die 3D-kick waar je naar op zoek bent.
Wil je deze techniek in actie zien en samen met mij een compleet portret opbouwen? In de Net Echt Expeditie gaan we stap-voor-stap door dit proces, waarbij ik je precies laat zien hoe je die diepte controleert.