Welke potloden ga je gebruiken

Stop met het kopen van complete sets van 24 potloden. Je hebt er maar drie of vier nodig voor een meesterwerk. Als je portretten grijs en levenloos blijven, ligt dat niet aan je talent, maar aan de klei in je potlood.

Veel beginners denken dat ze een hele doos van 9H tot 9B nodig hebben. Maar juist door met een beperkt aantal te werken, leer je de nuances van elk potlood écht kennen.

Wat zijn de beste potloden voor portrettekenen?

Snelle keuze: Mijn Top 3 voor Portretten

1. Derwent 4B: Voor de basis en zachte huidtinten.
2. Derwent B: Voor de eerste (vergeeflijke) schetslijnen.
3. Derwent Charcoal (Dark): Het geheim voor diepzwart en 3D-effect.

Goedkoop is……duurkoop

De Klei-valstrik: Waarom goedkoop duurkoop is Wat zit er nu eigenlijk in dat potlood van je? Een mix van grafiet en klei. De verhouding bepaalt alles:

• Veel grafiet (De B-serie): Zacht, vet en vlekt makkelijk. Dit heb je nodig voor diepe tonen en zachte huid.
• Veel klei (De H-serie): Hard, licht en krassend. Klei is goedkoop, daarom zitten goedkope potloden er vol mee.

Het probleem? Klei doezelt niet. Klei ‘pakt’ niet op papier zoals grafiet dat doet. Als je met een goedkoop potlood tekent, ben je eigenlijk aan het krabben in plaats van aan het tekenen. Je portret blijft grijs en plat, hoe hard je ook drukt. Kies voor kwaliteit – je ziet het verschil direct in de diepte van je schaduwen.

Met Welke potloden begin je?

Toen ik begon in 2013 met portretten tekenen had ik hele sets potloden. Van H tot 9B Prachtig om te zien! Maar ik ontdekte, achteraf: voor realistische portretten heb je die hele berg niet nodig. Sterker nog, minder potloden geven je méér controle en diepgang.

Waarom? Omdat elk potlood zijn eigen karakter heeft. Door met een beperkt aantal te werken, leer je de nuances en mogelijkheden van elk potlood écht kennen. Je ontdekt hoe je een heel scala aan extra toonwaarden maakt door potlood lagen te bewerken met watten en doezelaars.

Mijn ‘Go-To’ Setup voor realistische Portretten:

Vrijwel alle portretten die je op PortretPassie ziet, zijn gemaakt met slechts 3 tot 4 potloden en natuurlijk houtskool. Dit is mijn gouden combinatie:

• Twee zachte grafietpotloden (3B en 4B): Jouw basis voor de zachte huidtinten, vloeiende overgangen en de basis voor haar.
• Optioneel: Een B-potlood: Perfect voor lichte schetslijnen aan het begin, die later moeiteloos verdwijnen.
• Houtskoolpotlood (Derwent Dark): Jouw geheim voor diepzwart. Dit meng ik met 4B potlood voor de aller donkerste delen.

Deze combinatie kan alles aan. Zeker als je kiest voor portretten met veel contrast, want dan blinken zachte potloden en houtskool echt uit. Denk aan die intense ogen, de scherpe scheiding van de lippen, of diepe neusgaten – daar komt houtskool in actie! Soms, als de belichting extreem donkere schaduwen heeft, leg ik zelfs een lichte onderlaag met houtskool voor de huid.

---

Pak een B of 2B voor de lijnen van een portrettekening

Je kent het vast: je maakt een schets, legt hem even weg, en bij terugkomst zie je het meteen: die lijn zit net mis! De neiging is dan om wild te gaan gummen, wat je papier kan beschadigen.

De oplossing? Start je schets voor een portret met een zacht potlood, zoals een B of 2B.

• Zichtbaar maar vergevingsgezind: Deze potloden geven een lijn die je goed kunt zien, maar die later moeiteloos ‘verdwijnt’ onder de schaduwen. Geen stress om perfect te zijn vanaf de eerste streep!
• Richtinggever: Die ‘verkeerde’ lijnen zijn geen fouten, maar juist markeringen die je de juiste richting wijzen. Ze worden onderdeel van je proces.

---

Jouw Merkkeuze: De kracht zit in de stift

Veel portretten op PortretPassie zijn getekend met Derwent potloden (Soft Graphic serie). Waarom juist dit merk? Het zit ‘m in de details van de stift:

• Harde gradaties (H): Deze hebben een dunnere stift (2,2 mm), perfect voor het fijnste detailwerk.
• Zachte gradaties (B): Deze hebben een iets dikkere stift (3,5 mm), waardoor je meer dekking krijgt met het grafiet op papier. Meer pigment, minder moeite!

---

De Gouden Regel voor Diepzwart (Houtskool mengen)

De Gouden Regel: Houtskool en Grafiet mengen Je ziet het bij bijna alle succesvolle portrettekenaars en tekenaressen: ze gebruiken houtskool. Waarom? Omdat grafiet een natuurlijke glans heeft (het is eigenlijk een smeermiddel). Als je met grafiet diepzwart probeert te gaan, krijg je een reflecterende, grijze vlek. Houtskool is mat en absorbeert licht. Dat zorgt voor dat ‘3D-effect’.

Maar let op: de volgorde is heilig.

1. Eerst Houtskool: Zet de diepste schaduwen (pupillen, neusgaten, diepe haren) op met houtskool.
2. Dan Grafiet: Ga er daarna pas overheen met een 3B of 4B potlood.

Waarom? Houtskool heeft een grove structuur die niet blijft plakken op een gladde laag grafiet. Doe je het andersom, dan glijdt je houtskool er simpelweg vanaf. Door deze te mixen op je tekenpapier, creëer je een diep, mat zwart dat je portret letterlijk van het papier laat komen.

---

Houd Je Tekening Schoon (En Je Zelfvertrouwen Hoog!)

Grafiet en houtskool vlekken. Dat is een feit. Houd je papier vooral schoon om ongewenste vegen te voorkomen. Daar heb je speciale tekenhandschoenen voor maar je kunt ook een tissue onder de hand waar je mee tekent neerleggen.

---

Conclusie en Overzicht: Jouw Sleutel tot Realistische Portretten

Wat zijn nu de beste potloden voor jouw portrettekening?

• Zachte potloden (3B en 4B): Ideaal voor huidtinten en zachte schaduwen. Bij veel zonlicht kies ik soms voor een harder potlood (B).
• Aangevuld met een doezelaar: Voor die prachtige overgangen.
• Heel zacht potlood (4B): Perfect voor haren (gemengd met houtskool).
• Houtskoolpotlood: Onmisbaar voor de diepste zwarten, zoals de pupil van het oog en donkere haren.
• Bonus: Een 4H potlood: Dit is mijn geheim om groeven in het papier te maken voor delen die spierwit moeten blijven, bijvoorbeeld fijne lichte haartjes. Ook de haartjes op de afbeelding van het detailstukje kleding bovenaan deze blogpost zijn zo gemmaakt.

Voor je begint met groeven maken voor haren: dat lukt alleen echt goed bij dik papier. (bijv. 360 grams acryl)

Vergelijkingstabel: De beste potloden voor schaduw en detail.

Merk	Type	Hardheid	Prijs*	Materiaal	Vlekt	Gebruikt voor	Opmerkingen
Derwent	Soft Graphic	B	1,75	Grafiet	matig	Lijnen	Strakke lijn, gebruikt voor schetsen aan het begin van de tekening
Derwent	Houtskool	Dark	2,20	Houtskool	veel	Haren/schaduwen	Grof korrelig. Veeg je makkelijk van het papier
Conté	Pierre Noire	Houtskool 3B	2,75	Houtskool	redelijk	schaduwen	Meer plakkerig, veegt niet makkelijk van papier
Derwent	Onyx	Medium en dark	2,10	Grafiet plus ?	bijna niet	schaduwen	Variant op grafietpotlood geeft dieper zwart / alleen als je er hard op drukt
Faber Castel	Aquarel Potlood	4B	1,93	Pigment en bindmiddel	niet	schaduwen	Geeft zonder water een diep zwarte laag
Winsor en Newton	Grafiet potlood	8B	7,29 (6st.)	Grafiet	goed	schaduwen/haren	Is zonder hard drukken donkerder dan Derwent 8B

Durf jij de controle los te laten?

Je weet nu welke potloden je écht nodig hebt. Je weet dat een doos vol ‘H-potloden’ je alleen maar grijze haren en krassen oplevert, en dat de echte magie gebeurt in de mix tussen grafiet en houtskool.

Maar alleen de juiste potloden gaan je portret niet redden. Je kunt de duurste Derwents ter wereld kopen, maar als je ze blijft gebruiken vanuit angst — angst om fouten te maken, angst om te donker te gaan, of angst om de controle te verliezen — dan blijft je resultaat alsnog plat.

Ben jij klaar voor de volgende stap? Wil je niet alleen weten welk potlood je moet vasthouden, maar ook hoe je die diepe, zielvolle blik vangt die mensen doet stilstaan bij je werk?

In het programma Net Echt Compleet laat ik je zien hoe je deze materialen gebruikt als instrumenten voor je gevoel. Geen eindeloze rijen technische oefeningen, maar een directe weg naar realisme met karakter.om de ware kracht van je potloden te ontdekken en die platte portretten voorgoed achter je te laten? In Net Echt Compleet duik je dieper in alle geheimen van materialen, technieken en mindset!