Waarom schaduw het licht vertelt.
De grootste fout die je kunt maken? Denken dat een realistisch portret gaat over details. Je kunt elke porie en elke wimper tekenen, maar als je lichtregie niet klopt, blijft je tekening een platte kleurplaat. Realisme ontstaat niet door wat je tekent, maar door hoe het licht de vorm ‘raakt’.
In mijn vroege blogs uit 2013 en 2014 hamerde ik al op toonwaarden en belichting. Ik voegde deze losse blogposts samen. In deze gids leer ik je hoe je stopt met “inkleuren” en begint met het boetseren van licht.
Toonwaarden: De motor van je portret
Vraag een beginner wat het belangrijkste is, en ze zeggen “kleur” of “gelijkenis”. Vraag het mij, en ik zeg: toonwaarde. Toonwaarde is simpelweg hoe licht of donker iets is op een schaal van wit naar diepzwart.
- De wet van Toonwaarde: Als je toonwaarden kloppen, kun je een gezicht zelfs paars of groen maken en het ziet er nog steeds realistisch uit.
- Het probleem: De meeste tekenaars blijven hangen in het midden (de ‘grijze mist’). Ze durven niet naar het echte wit van het papier en niet naar het diepe zwart van houtskool.
- De oefening: Maak een balkje met 5 vakjes: van 1 (papierwit) naar 5 (diepzwart). Kun je die 5 waarden ook terugvinden in je portret? Zo niet, dan mist je tekening ‘punch’. Het is handig om zoiets op een stevig stuk papier te maken, of karton, zodat je het steeds weer kan gebruiken bij elke tekening die je maakt.
De Belichting: Kies je strijd
Als je tekent vanaf een foto (wat we bijna allemaal doen), ben je afhankelijk van hoe die foto is gemaakt. Maar jij bent de baas!
- Vermijd ‘vlak’ licht: Een foto met de flitser recht van voren wist alle schaduwen uit. Dat is de doodsteek voor een geweldige porttrettekening. Je hebt dan geen houvast om vorm te geven.
- Zoek de ‘Sidelight’ (Zijlicht): Licht dat van één kant komt, creëert diepe schaduwen aan de andere kant. Dit noemen we Clair-obscur. Het onthult de botstructuur, de rimpels en de diepte van de ogen.
- De ‘Squint-test’ (alweer!): Knijp je ogen dicht naar je referentiefoto. Waar valt het licht als eerste? Dat zijn je ankerpunten.
De Achtergrond: Het vergeten instrument
In 2014 schreef ik over het kiezen van een achtergrond. Veel mensen zien de achtergrond als “die witte ruimte die ik nog moet opvullen”. Fout. De achtergrond is je belangrijkste tool om je portret naar voren te laten komen.
- Het Contrast-principe: Is de linkerkant van het gezicht licht? Maak de achtergrond daar dan iets donkerder (gebruik die zak watten!). Is de andere kant van het gezicht in diepe schaduw? Laat de achtergrond daar dan lichter.
- Geen ‘zwevend hoofd’: Een goede achtergrond verankert je model in de ruimte. Het hoeft geen kamer te zijn; een subtiel verloop van grafietpoeder doet al wonderen. In de video hierna zie je een makkelijke manier voor een achtergrond in welke toonwaarde je maar wilt.
Eerste Hulp bij ‘Platte’ Tekeningen (Troubleshooting)
Voelt je portret ondanks alle moeite nog steeds plat aan? Check deze drie regie-fouten:
- Ontbrekende Reflecties: Zelfs in de diepste schaduw aan de zijkant van een kaak valt vaak een klein beetje ‘reflectielicht’ van de omgeving. Als je die schaduwkant helemaal egaal zwart maakt, verlies je de ronding. Gum een heel zacht randje licht aan de uiterste zijde.
- Te harde overgangen: Licht ‘buigt’ om een vorm heen. Behalve bij een hele scherpe neusrug, zijn de meeste overgangen in een gezicht zacht. Gebruik je watten of een zacht potlood om die overgangen te ‘smelten’.
- De ‘Glimlicht-angst’: Is je hoogste lichtpunt (op de neuspunt of in het oog) echt papierwit? Vaak smeren we daar per ongeluk toch wat grafiet op. Pak je gumpotlood en ‘sla’ het wit weer terug in je papier.
Conclusie: Word de regisseur van je papier
Lichtregie is de stap van ‘kunnen tekenen’ naar ‘kunnen creëren’. Door te begrijpen dat schaduw de vorm bouwt en de achtergrond het contrast bepaalt, heb je de macht om de kijker precies te laten kijken waar jij dat wilt.
Klaar om de regie in eigen hand te nemen en de grijze mist definitief te verlaten? In de Net Echt Expeditie gaan we diep in op de ‘Licht-Wetten’. Ik laat je zien hoe je met eenvoudige middelen een dramatisch en krachtig resultaat boekt.