Hoe teken je snel de juiste verhoudingen? (Zonder liniaal of rekenmachine)
Wil je de kortste weg naar een mislukt portret? Probeer dan de verhoudingen te berekenen met anatomische gidsen en ingewikkelde cirkels. In de theorie prachtig, in de praktijk een ramp. Waarom? Omdat perspectief elke regel sloopt.
De meeste tekenaars worstelen met verhoudingen omdat ze proberen een ‘perfect gezicht’ te tekenen in plaats van het gezicht dat voor hen ligt. Hier is mijn methode om binnen 10 minuten de juiste verhoudingen op papier te krijgen, zonder dat je wiskunde hoeft te studeren.
De PortretPassie Quick-Scan: In 3 stappen raak
- Teken 1-op-1: Zorg dat je foto en je tekening precies even groot zijn.
- Kader het gezicht: Gebruik een rechthoek in plaats van een cirkel; je hersenen kunnen rechte hoeken beter inschatten.
- Vang de schaduwframes: Teken niet de neus, maar de vorm van de schaduw naast de neus.
Waarom de ‘Ogen-op-de-helft’ regel je voor de gek houdt
Je hebt het vast duizend keer gehoord: “De ogen zitten precies op de helft van het hoofd.” Maar doe de Selfie-test maar eens: Maak een foto recht van voren en eentje waarbij je je kin iets laat zakken. Meet nu de afstand van je ogen tot je kin. Je zult zien: je anatomieboek heeft ongelijk.
Zodra een hoofd een fractie draait of kantelt, verandert alles. Daarom leer ik je niet om verhoudingen te onthouden, maar om ze te zien. Omdat je op de wereld van het platte vlak te maken hebt met perspectief.
De ‘Rechthoek’ is je beste vriend (Vergeet de cirkel)
Een cirkel uit de losse pols tekenen is lastig. Een vierkant of rechthoek tekenen kan iedereen. Door je portret eerst ‘op te sluiten’ in een simpele rechthoek, dwing je jezelf om naar de buitenmaten te kijken.
- Hoe breed is het hoofd ten opzichte van de hoogte?
- Waar ‘raakt’ de kaaklijn de rand van je rechthoek? Het is veel makkelijker om een verhouding binnen een strak kader te controleren dan in de vrije ruimte van een vage cirkel.
Schaduwen zijn de verhoudingen van de ziel
De grootste fout is dat mensen verhoudingen zien als ‘lijntjes’. Maar een gezicht heeft geen lijntjes; het heeft vlakken en schaduwen. Ik gebruik de randen van de schaduwen om de verhoudingen te vinden. Waarom? Omdat de vorm van een schaduw (bijvoorbeeld onder de neus of in de oogkas) een heel specifiek ‘vlakje’ is. Als dat vlakje de juiste vorm en plek heeft, klopt de rest van het gezicht vanzelf.
Lees hier meer over in mijn blog: Hoe begin je een portret met rechte lijnen?
Conclusie: Snelheid komt door simpelheid
Je tekent pas echt snel als je stopt met twijfelen. Door 1-op-1 te tekenen en te focussen op grote vormen (rechte lijnen en schaduwvlakken), haal je de ruis weg.
Wil je stoppen met gokken en echt leren hoe je die gelijkenis elke keer weer vangt? In de cursus Net Echt Compleet gaan we dieper op deze materie in. Ik laat je zien hoe je de ‘anatomie-dwang’ loslaat en begint te tekenen wat er écht staat.
“Portretten tekenen? Ik keek er jarenlang tegenop..”
Tot ik ontdekte dat een goed portret niet begint bij je hand, maar bij hoe je kijkt. Mijn fascinatie voor beeld en compositie begon op de Fotovakschool en tijdens mijn studie Communicatie, maar pas in 2013 viel alles op z’n plek toen ik gezichten begon te vangen op papier.
Inmiddels schreef ik 3 ‘echte’ en 2 digitale boeken over het vak en hielp ik vele cursisten met de Net Echt methode. Omdat ik geloof dat je nooit bent uitgeleerd, heb ik de methode in 2025 volledig vernieuwd met de module Elementair. Mijn doel is simpel: jou laten zien dat een portret geen frustrerende strijd hoeft te zijn, maar een prachtige ontdekkingstocht naar karakter en emotie.
Paul Bakker, portrettekenaar